نداند نبشتن و خواندن . مصطفى گفت - انّا امّة اميّة لا نكتب و لا نحسب . و يقال - هو منسوب الى الامّة التي هى الخلقة . يقال فلان طويل الامة اى الخلقة و القامة . در معنى اين آيت دو قول گفته‌اند : يكى آنست كه از جهودان قومىاند كه تورية ندانند نوشتن و خواندن آن ، مگر چيزى شنوند از مهتران خويش از دروغها كه بر مىسازند و ميگويند - هذا من عند اللَّه - و ايشان را آن معرفت نيست كه بدانند كه آن دروغ است . وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ - و انگه ظنى مىبرند و يقين نميدانند كه آن حق است و به مجرد آن ظن بر خدا منكر ميشوند . به اين قول « امانىّ » بمعنى اكاذيب است . و بقول ديگر « امانىّ » بمعنى تلاوت و قراءة است ، يعنى از جهودان قومىاند كه از تورية جز تلاوت و قراءة ندانند ، احكام شرعى و امور دينى كه در آنست و دانستن آن بريشان لازم است مىندانند و مىنشناسند ، و حق تلاوت آن از تحليل حلال و تحريم حرام مىبنگزارند ، وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ - آن گه ظن مىبرند كه بتصديق موسى و قبول تورية با تكذيب محمد و ردّ قرآن رستگارى يابند . يعنى كه اين قوم با ايشان كه حق تلاوت آن بگزارند و احكام آن بشناسند و بدان كار كنند كى برابر باشند ؟ اگر كسى گويد - امّيّت - نعت رسول خداست و آنچه نعت وى باشد ديگران را در آن چه ذم باشد و رب العالمين بر سبيل ذم جهودان را به اين صفت ياد كرد ؟ جواب آنست كه نه هر چه صفت پيغامبر باشد ديگران را هم بران معنى بود ، از براى آنكه اتفاق اسم اتفاق معنى اقتضا نميكند ، و نه هر صفتى كه در غير پيغمبر باشد در پيغامبر روا نبود . نه بينى كه اكل و شرب و نوم و نكاح و امثال اين خصال كه بر عموم مردم رود بر پيغامبر نيز رود ، و وى را در آن هيچ عيب نه ، و رب العالمين كافران را ذم كرد كه بعثت پيغامبر را با وجود اين صفات انكار كردند و آن را ضلالت شمرد ازيشان ، فقال تعالى - وَ قالُوا ما لِهذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعامَ ، الى قوله . . . فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا - پس ميبايد دانست كه امّيّت در صفات پيغامبر از امارات نبوت است و دلائل رسالت ، كه با صفت امّيّت وحى حق ميگزارد و بيان علم اولين و آخرين ميكرد ، و ز غيب آسمان و زمين خبر ميداد ، و خلق را به راه حق دعوت ميكرد و بر طريق راست ميداشت ، و تعليم فرائض و